Biblioteka
Główna
Przez lata pod szyldem Asnyka
Ile
pozycji książkowych liczył księgozbiór Biblioteki Miejskiej przed wojną? Kto
przez kolejne lata sprawował pieczę nad kaliską biblioteką? Czym były Dni
Kultury, Oświaty, Książki i Prasy? - odpowiedzi na te i inne pytania można
znaleźć w monografii zatytułowanej „Książnica Asnykowska w Kaliszu" spisanej
przez dr Grażynę Schlender.
Nie sposób rozpocząć zapisków o bibliotece nie wspominając Towarzystwa Kursów Popularnych im. Adama Asnyka, skąd tak naprawdę wywodzi się obecna Miejska Biblioteka Publiczna im. Adama Asnyka.
Biblioteka Kursów Popularnych
Dr Grażyna Schlender krok po kroku prześledziła kolejne lata funkcjonowania biblioteki. W pierwszej części książki swą uwagę skupia na latach 1906-1926, kiedy to biblioteka była jeszcze częścią Towarzystwa Kursów Popularnych im. Adama Asnyka. Autorce udało się ująć Towarzystwo jako instytucję kulturalno-oświatową, która mimo tego, że powstała w zaborze rosyjskim, krzewiła polskość. W jednym z punktów zapisanych w statucie Towarzystwa Kursów Popularnych, powstałego w 1906 roku, było utworzenie biblioteki. Tak też się stało, a księgozbiór początkowo służył członkom Towarzystwa jako biblioteka zakładowa, posiadająca czytelnię i (co istotne) polskie książki.
Towarzystwo Kursów Popularnych im. Adama Asnyka m.in. ze względu na sytuację polityczną zaczęło się jednak chylić ku upadkowi. - Poza tym biblioteka tak zdominowała Towarzystwo, że mówiło się o Bibliotece Kursów Popularnych im. Adama Asnyka, zapominając o samym towarzystwie - podkreśla autorka monografii.
Po podjęciu uchwały o rozwiązaniu towarzystwa, księgozbiór przekazano miastu. Nie trzeba było długo czekać, by na bazie tego księgozbioru powstała biblioteka miejska.
Era biblioteki miejskiej
Zatem kolejna era biblioteki umieszczona została w latach 1927-1945. Miejska biblioteka oddana bowiem została czytelnikom dokładnie 1 października 1927 roku, a co ciekawe - trzy miesiące wcześniej, w lipcu tegoż roku, oddano do użytku czytelnię. Radość z nowej placówki nie trwała długo. Za kilkanaście lat przyszła wojna. Z relacji prasowych wynika, że 1 września 1939 roku, a więc w dniu wybuchu II wojny światowej, biblioteka była jeszcze czynna.
Cóż z tego, skoro w trakcie wojny wszystkie kaliskie książnice zostały mocno zniszczone. Niemcy zasypali książkami odnogę Prosny. Warto wspomnieć, że na pamiątkę tamtych wydarzeń na plantach stoi obecnie Pomnik Książki, upamiętniający ten tragiczny moment dla kaliskiej biblioteki. Doskonale ówczesną sytuację obrazuje fakt, że przed wojną biblioteka miała ok. 25 tys. książek, natomiast w kwietniu 1945 roku zaledwie 700. Szczęście miała Biblioteka „Asnykowska" odradzając się. Biblioteka „Mickiewiczowska" bowiem już się nie podźwignęła po dokumentnym zniszczeniu.
Powojenny powrót
Tymczasem Biblioteka Miejska dostała szansę na odrestaurowanie. „Władze miasta zaczęły odtwarzać bibliotekę miejską w niespełna trzy miesiące po wyzwoleniu Kalisza. W kwietniu 1945 roku prezydent miasta Bronisław Koszutski przyjął do pracy w Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Kaliszu Adaminę Dąbkowską, przedwojenną bibliotekarkę książnicy asnykowskiej". Adamina Dąbkowską była bibliotekarką od 1927 roku i po 1945 roku oraz szefową biblioteki do 1966 roku.
W dalszej, najobszerniejszej części monografii, czytelnik przenoszony jest w lata współczesne, by zawędrować aż do 2007 roku. Ma szansę zapoznania się ze strukturą placówki, z całą bazą lokali, w których mieściła się biblioteka. Pozna także nazwy formalne: począwszy od Biblioteki Miejskiej, poprzez Bibliotekę Powiatową i Miejską, Bibliotekę Wojewódzką, Bibliotekę Wojewódzką i Miejską im. Adama Asnyka, by wreszcie skończyć na Miejskiej Bibliotece Publicznej, oczywiście imienia Adama Asnyka, która wróciła do swojej przedwojennej nazwy.
Autorka monografii opisuje czytelnictwo oraz rosnący na przestrzeni lat księgozbiór placówki. Skrupulatnie wynotowane zostały także opisy poszczególnych filii działających obecnie w bibliotece. Atutem książki jest dokładne bazowanie na materiałach źródłowych.
Oddali serce bibliotece
„Istotą biblioteki jest książka, czytelnik i interakcje między nimi oraz bibliotekarz, który te książki gromadzi, opracowuje, wypożycza i pomaga czytelnikowi w wyborze lektury". Idąc tym tropem, właśnie bibliotekarzom oraz osobom związanym z placówką należy się w monografii miejsce szczególne. Bo przecież tworząc tak obfitą w fakty książkę o bibliotece, nie sposób nie wspomnieć o ludziach z nią związanych. Dlatego w rozdziale zatytułowanym „Ludzie biblioteki" zostali uwzględnieni dyrektorzy, kierownicy i pracownicy biblioteki. Wśród nazwisk spisanych na kartach monografii widnieją nazwiska m.in. Mieczysława Szarrasa, prezydenta Kalisza w latach 1924-1934, członka Towarzystwa Kursów Popularnych im. Adama Asnyka. Dużo miejsca autorka poświęca ponadto Adaminie Dąbkowskiej, która odtworzyła publiczną bibliotekę Kalisza od podstaw, a do 1966 roku kierowała Miejską Biblioteką Publiczną.
Oczywiście nie mogło zabraknąć not o innych, ważnych postaciach związanych z biblioteką: Feliksie Bruśnickim, stojącym na czele Komisji Bibliotecznej Rady Miejskiej Kalisza, który kierował Biblioteką Miejską im. Adama Asnyka oraz o kierującym Biblioteką Miejską z pozycji Komisji Bibliotecznej Bronisławie Koszutskim. Krótkim biogramem uhonorowany został ponadto Zasłużony Działacz Kultury Jerzy Bielawski, który od roku 1982 sprawował funkcję dyrektora Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. Adama Asnyka w Kaliszu; Ryszard Bieniecki i Elżbieta Łuszczykiewicz, pełniący funkcje dyrektorów Miejskiej Biblioteki Publicznej oraz obecny dyrektor placówki - Adam Borowiak. Dalsza część biogramów rozpisanych na 24 stronach zawiera sylwetki bibliotekarzy pracujących przez lata w placówce.
- Książka ta ma ocalić od zapomnienia i służyć jako przedmiot dalszych badań naukowych - zaznacza dr Grażyna Schlender, która chronologicznie i faktograficznie zaprezentowała najistotniejsze wydarzenia związane z biblioteką. Książka dokładnie prezentuje zmiany, jakie następowały w placówce. Dodatkowym atutem pozycji są ciekawe zdjęcia, obszerny indeks oraz zbiór artykułów prasowych traktujących o bibliotece. To kolejne powody, by nie przejść obojętnie obok tak szerokiej, pierwszej monografii kaliskiej biblioteki.
Agnieszka Owczarek, Kalisia Nowa nr 11-12/2007
