Filia nr 2, ul. Serbinowska 25

Wystawa „120. rocznica urodzin Melchiora Wańkowicza”

9 - 27 stycznia 2012

Celem wystawki jest przypomnienie i przybliżenie czytelnikom postaci oraz twórczości Melchiora Wańkowicza. Na wystawce i gazetce zamieszczono książki pisarza, krótkie informacje o życiu i twórczości, reprodukcje fotografii, cytaty.

 Melchior Wańkowicz, pseudonim Jerzy Łużyc

polski pisarz, dziennikarz, reportażysta i publicysta.

Melchior Wańkowicz urodził się 10 stycznia 1892 r. w Kałużycach na Mińszczyźnie, pochodził z rodziny ziemiańskiej herbu Lis.

Absolwent LO im. Jana Zamoyskiego w Warszawie. Już w latach szkolnych siedział w więzieniu za działalność konspiracyjną. W 1909 r. założył konspiracyjne pismo Wici, drukowane w nakładzie dwóch tysięcy egzemplarzy, w którym zadebiutował pod pseudonimem Jerzy Łużyc. W 1916 r. poślubił Zofię z Małagowskich. W 1917 r. wstąpił do I Korpusu Polskiego w Rosji. Był podoficerem Związku Strzeleckiego, brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Studiował prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim, które ukończył w Warszawie w 1922 roku. W czasie I wojny światowej skazany na rozstrzelanie. Założyciel i współwłaściciel wydawnictwa „Rój”. Przed II wojną światową oskarżany przez piłsudczyków o sympatie endeckie i odwrotnie.

Lata 1939–1959 spędził na emigracji. W Bukareszcie, gdzie przebywał od września 1939 roku do końca 1940 r., jako Jerzy Łużyc wydał książkę „Te pierwsze walki”.

W latach 1943-1946 jako korespondent wojenny brał udział m.in. w walkach o Monte Cassino. Od 1949 r. do 1959 r. przebywał w USA, następnie powrócił do kraju. W związku z Listem 34 w 1964 r. aresztowany pod zarzutem współpracy z RWE, spędził pięć tygodni w więzieniu. W procesie przeciwko niemu zeznawał Kazimierz Koźniewski, niegdyś narzeczony córki Wańkowicza, wieloletni przyjaciel domu, przez 45 lat współpracujący z Urzędem Bezpieczeństwa Publicznego i Służbą Bezpieczeństwa. Wańkowicz otrzymał wyrok dwóch lat więzienia. Władze liczyły na prośbę Wańkowicza o ułaskawienie, ten jednak stawił się do odbywania kary. W konsekwencji najpierw wstrzymano wykonanie wyroku, a później zawieszono wykonanie kary.

Wańkowicz miał dwie córki, starsza Krystyna zginęła jako sanitariuszka w batalionie „Parasol” AK podczas powstania warszawskiego, młodsza Marta po wojnie została w USA.

Melchior Wańkowicz zmarł 10 września 1974 r. w Warszawie, pochowany został 14 września na Cmentarzu Powązkowskim po nabożeństwie żałobnym w archikatedrze św. Jana. Na prośbę samego Wańkowicza, Marta Erdman i przyjaciele odrzucili ofertę uroczystego pogrzebu na koszt państwa. Pogrzeb kościelny odbył się na koszt rodziny, uczestniczyli w nim m.in. ambasador Stanów Zjednoczonych i liczni pisarze. W uznaniu zasług pisarza dla polskiego dziennikarstwa, w 1995 r. jego imieniem nazwano Wyższą Szkołę Dziennikarską w Warszawie.

Twórczość

Melchior Wańkowicz jest często określany mianem „ojca polskiego reportażu”, jego pisarstwo miało jednak o wiele bardziej złożony charakter. Dzieła Wańkowicza nie są jednorodne; jego prozę można podzielić na kilka rodzajów:

- literaturę pamiętnikarsko-wspomnieniową, często o charakterze gawędy, np. „Szczenięce lata”, „Ziele na kraterze”, „Tędy i owędy”

- reportaż historyczno-geograficzny, np. „W kościołach Meksyku”, „Opierzona rewolucja”, „Na tropach Smętka”; osobną podgrupę stanowi tu trylogia amerykańska „Śladami Kolumba” („Atlantyk – Pacyfik”, „Królik i oceany”, „W pępku Ameryki”)

- reportaż wojenny, np. „Wrzesień żagwiący”, „Bitwa o Monte Cassino”, „Hubalczycy”, „Westerplatte”

- felietonistykę i eseistykę, np. „Zupa na gwoździu”, „Przez cztery klimaty”, „Karafka La Fontaine’a”

Bezpośrednio po wojnie wydał swoją najbardziej znaną książkę, trzytomową monografię „Bitwa o Monte Cassino”, w której złożył hołd żołnierzom generała Andersa. Wydawana wiele razy w PRL, książka zawsze była cenzurowana. Od 1990 roku ukazuje się w pełnej wersji.

Cytaty

Im policja lepsza, tym kryminaliści sprytniejsi.

Każdy dzień ma swój aromat.

Każdy ginący człowiek to cały świat sam w sobie.

Źródło: Szkice spod Monte Cassino

Legendy to dopiero trwałe prawdy.

Lotem bliżej

Opis: hasło reklamowe

Mało kto z poważnych twórców nie uznawał pracy jako niedołączonej właściwości pisarstwa.

 Źródło: Karafka La Fontaine'a

Mama to miękkie ręce. Mama to melodyjny głos, to chuchanie na uderzone miejsce. Mama to samo dobro i sama przyjemność. Coś, co dobrze jest mieć w każdej chwili życia koło siebie, dookoła siebie, gdzieś na horyzoncie.

Źródło: Ziele na kraterze

Nic nie ma tak zawodnego jak cyfra.

Od błota nigdy oderwać się nie możesz.

Przez te siedemnaście lat byłem w siedemnastu krajach. I w siedemnastu krajach widziałem siedemnaście innych katolicyzmów, siedemnaście innych demokracji, siedemnaście innych komunizmów. Katolik w Abisynii kastruje niewolników, katolik w Anglii czyta Biblię. Widziałem we Francji odezwy komunistów skierowane do rentierów z wezwaniem o poparcie. A demokracja w każdym kraju inną rzepkę skrobie. Wielkie idee adaptują się do podłoża cywilizacyjnego.

 Źródło: Szczenięce lata

 Szewc zazdrości kanonikowi, że został prałatem.

Tekst opracowała Małgorzata Matczak
Fot.: Marcin Galant

Kliknij na zdjęcie aby powiększyć obraz...