Filia nr 2, Publiczne Przedszkole nr 16

Spotkanie „Zwyczaje i tradycje bożonarodzeniowe”

13 grudnia 2011

Dnia 13 grudnia 2011 r. pani bibliotekarka gościła w Przedszkolu nr 16 im. Jacka i Agatki w Kaliszu przy ul. Serbinowskiej w grupie sześciolatków. Tematem spotkania była pogadanka o „Zwyczajach i tradycjach bożonarodzeniowych”. Wcześniej dzieci na zajęciach w przedszkolu rysowały kartki świąteczne, prace można oglądać w bibliotece.

Wszystkie ważniejsze święta w Polsce związane są z tradycją chrześcijańską. W Polsce świętowanie składa się nie tylko z typowych obrządków, ale także z przejętych przez lata elementów pogańskich.

Choinka jest symbolem zbliżających się świąt i chociaż dziś obecna jest w każdym domu i nikt nie wyobraża sobie bez niej świąt, to pojawiła się najwcześniej na ziemiach niemieckich. Jej ojczyzną była Alzacja. Istniał tam wcześniej zwyczaj polegający na wnoszeniu do domu wiecznie zielonej gałęzi i wieszania jej przy suficie. Później zwyczaj ten zastąpiono stojącym drzewkiem.

Drzewko jest symbolem nadziei, długowieczności, a także czarodziejskiej mocy przed złem. W polskich domach natomiast znany był już wcześniej zwyczaj wieszania pod sufitem odwróconego czubkiem w dół wierzchołka jodły lub świerku. Wieszano na nim ozdoby, które mocno związane były z wierzeniami pogańskimi, np. czosnek miał odwracać grożące zło, piernikowe figurki były zastępczymi ofiarami ludzi i zwierząt, jabłka i orzechy zapewnić miały zdrowie i krzepkość. Po sufitem wieszano także uplecione ze słomy koło z kulą ulepioną z opłatków, co symbolizowało pełnię, wieczność i porządek. Dało to początek współczesnym bombkom.

Niektóre ozdoby choinkowe mają swoje znaczenie:

Gwiazdka – przypomina gwiazdę betlejemską i jest symbolem narodzenia i czystości.

Lampki albo świece – przypominają o przyjściu na świat Światłości czyli Jezusa. Są też symbolem ogniska domowego.

Łańcuch symbolizuje węża – kusiciela.

Boże Narodzenie jak wszystkie ważniejsze święta w Polsce, związane jest z tradycją chrześcijańską. Polskie świętowanie zawiera dużo starych obrzędów i wierzeń pogańskich.

Dzieci odpowiadały na pytania:

Czy wiecie, którego dnia jest Wigilia?

Czy wiecie ile potraw powinno być na stole wigilijnym?

Jakie znacie potrawy wigilijne?

Kto przynosi prezenty?

Wigilia (24 grudnia) – jest najbardziej uroczystym wieczorem roku i rozpoczyna święta Bożego Narodzenia.

Jest wiele zwyczajów związanych ze świętami zależnie od regionu naszego kraju, niektóre zanikły, inne pozostały do dzisiaj:

- wieczerzę powinniśmy rozpocząć gdy pojawi się pierwsza gwiazdka na niebie;

- przed rozpoczęciem wieczerzy wigilijnej wszyscy dzielą się opłatkiem składając sobie życzenia.

Opłatek to polski obyczaj, niespotykany nigdzie indziej. Dzielenie się nim rozpoczynał pan domu i dawał on tym znak, aby wszyscy obecni przebaczyli sobie winy.

Do stołu powinna zasiąść parzysta ilość osób, bo w przeciwnym razie w ciągu roku może zabraknąć kogoś z domowników.

Pozostawienie pustego nakrycia dla zbłąkanego wędrowca – zasadą tego zwyczaju jest to, że tego dnia nikt nie powinien być głodny i samotny.

Wypada spróbować każdej z przygotowanych potraw, co ma zapewnić nam szczęście na cały rok. Pod obrusem powinna znaleźć się garstka siana, które symbolizuje żłóbek, w którym leżało dzieciątko Jezus.

Potrawy wigilijne są potrawami postnymi, przyrządzane powinny być ze wszystkich płodów ziemi, czyli głównie z ziaren zbóż, maku, miodu, grzybów, a także ryb. Potraw powinno być 12. Wigilijne menu musi zawierać:

barszcz czerwony, zupę grzybową lub zupę rybną;

powinien pojawić się śledź, chociaż jedna potrawa rybna – bardzo popularny jest karp przygotowywany na różne sposoby;

potrawy z kapusty;

kompotu z suszonych owoców;

kluski z makiem na słodko lub maku z bakaliami – tzw. kutia;

makowiec jak i piernik należy do tradycyjnych ciast bożonarodzeniowych.

Poza tym na stole pojawiają się również owoce, orzechy i różne słodycze.

Wieczerzę wigilijną spożywano w całkowitym milczeniu, nie należało odchodzić od stołu, aż do skończenia wieczerzy przez wszystkich – symbolizowało to troskę o zdrowie i dostatek jedzenia w nowym roku. Po skończonej wieczerzy nie sprzątano stołu, zostawiano nakrycia i resztki potraw dla dusz zmarłych.

Po wieczerzy w gronie rodzinnym śpiewano kolędy.

Obecnie kolędy śpiewane są od 24 grudnia do 2 lutego. Najstarsze sięgają czasów średniowiecza i zostały upowszechnione dzięki zakonnikom franciszkanom. Zakon ten przyniósł do Polski zwyczaj budowy szopek.

Wieczór wigilijny kończy pasterka, czyli msza odprawiana w kościołach dokładnie o północy. Pasterka upamiętnia przybycie do Betlejem pasterzy i złożenie przez nich hołdu nowo narodzonemu.

Zwyczaj wręczania sobie prezentów, który dziś jest powszechnie praktykowany, jest jednym z powszechnie stosowanych obrzędów.

Prezenty: do XIX wieku tylko w niektórych częściach Polski obdarowywano dzieci drobnymi upominkami, które chowano w sianie. Czasem do prezentów należała również przybrana orzechami, cukierkami, jabłuszkami oraz świeczkami sosenka.

Boże Narodzenie (25 grudnia) – jest pierwszym dniem Świąt Bożego Narodzenia, dawniej w Polsce zwane Godami. W tym dniu należy powstrzymać się od wszelkich prac. Dawniej w pierwszy dzień świąt nie urządzano zabaw ani wesel, a poza najbliższą rodziną nie przyjmowano i nie składano wizyt. Boże Narodzenie spędza się w spokojnym i uroczystym nastroju i zwykle w gronie najbliższych.

Patronem drugiego dnia Świąt Bożego Narodzenia jest św. Szczepan, pierwszy męczennik chrześcijański. Podczas nabożeństw w tym dniu, głównie na wsi, święci się ziarna owsa lub innych zbóż. Dzisiaj drugi dzień świąt Bożego Narodzenia to czas odwiedzin, spotkań, przyjęć i wesel.

W ten dzień rozpoczyna się czas zabaw, tzw. karnawał. W niektórych regionach kraju zaczynają po domach chodzić kolędnicy.

Dzieci chętnie opowiadały jak święta wyglądają w ich domach. Pogadanka była przeplatana wierszami, a także piosenkami o tematyce świątecznej.

Pod koniec spotkania czytane było opowiadanie „Bożonarodzeniowy lampion”, a dzieci rysowały choinki.

Tekst opracowała Małgorzata Matczak
Fot. spotkania: Violetta Drygała
Fot. wystawy: Marcin Galant

Kliknij na zdjęcie aby powiększyć obraz...