Filia nr 9, ul. Serbinowska 1A

[...]
"Co piszę?" -- mnie pytałeś -- oto list ten piszę do Ciebie --
Zaś nie powiedz, iż drobną szlę Ci dań -- tylko poezję!
Tę, która bez złota uboga jest -- lecz złoto bez niej,
Powiadam Ci, zaprawdę, jest nędzą-nędz...
Zniknie i przepełźnie obfitość rozmaita,
Skarby i siły przewieją -- ogóły całe zadrżą,
Z rzeczy świata tego zostaną tylko dwie,
Dwie tylko: poezja i dobroć... i więcej nic...
Umiejętność nawet bez dwóch onych zblednieje w papier,
Tak niebłahą są dwójcą te siostry dwie!...

Cyprian Kamil Norwid: „Do Bronisława Z.”

„Otworzyłem książkę przez ciekawość i od razu pochłonęła mnie poezja. Już pierwszy wiersz tego zbioru wstrząsnął mnie. Jak mógł poeta taki przeminąć bez echa?” – tak oto Zenon Przesmycki opisał chwilę, gdy w wiedeńskiej bibliotece natknął się na tomik wierszy Norwida. To odkrycie tak go zafascynowało, że zajął się poszukiwaniem rękopisów poety i od 1901 roku publikował je w redagowanym przez siebie czasopiśmie „Chimera”.

Obchodząc w bieżącym roku 190. rocznicę urodzin poety (urodził się 24 września 1821 roku), przypominamy, iż po debiucie w 1840 roku i nazwaniu Norwida największym talentem młodego pokolenia, świat o nim zapomniał. W ciągu całego życia udało się ostatniemu romantykowi wydać zaledwie jeden tomik poezji.

Nowe spojrzenie na twórczość autora „Promethidiona” przyniosło dopiero odkrycie Zenona Przesmyckiego – „Miriama”.

Mimo przynależności do epoki romantycznej Norwid toczył spór z trójcą wieszczów, dotyczący głównie relacji między narodem a jednostką i sensu cierpienia narodu. Uważał, że kult zbrojnego czynu oraz idea podporządkowania woli jednostki interesom społeczeństwa źle wpływają na dzieje Polski. Zamiast nich poeta wysunął pod adresem polskiego społeczeństwa postulat pracy moralnej i intelektualnej, która dla zaborcy może być większym zagrożeniem niż „wymachiwanie szabelką”.

„Człowiek w Polaku jest karzeł – i jesteśmy karykatury, i jesteśmy tragiczna nicość i śmiech olbrzymi…” – pisał.

Aby oddać nowe treści poszukiwał nowego języka poetyckiego zdolnego unieść ich ciężar gatunkowy. W tym celu posługiwał się zwrotami zaczerpniętymi z mowy potocznej, porzucił rytmiczną regularność na rzecz wierszy celowo chropawych, jakby niedopracowanych, niekiedy pisanych niezgodnie z zasadami interpunkcji. Nasycał je także wieloma neologizmami.

Wszechstronny talent poety znalazł również odzwierciedlenie w twórczości plastycznej. Cyprian Kamil Norwid zajmował się malarstwem, rzeźbą, rysunkiem i grafiką użytkową.

„Słowo, brzmiąc nieustannie, z przestrzenią

i czasem

Znosi się – obraz każdej myśli nawiasem,

Dlatego samorodnie nieraz parabole

Ludowe zakwitają jak ugoru pole.

Całe bowiem stworzenie sklepi się obrazem:

Człowiek, myśląc, maluje i śpiewa zarazem.”

C. K. Norwid: „Rzecz o wolności słowa”

Na prezentowanej wystawie staramy się pokazać te właśnie „zaułki” Jego nieograniczonego talentu i wyobraźni. Oprócz tekstów poetyckich prezentujemy szkice i ilustracje książkowe skreślone nerwową norwidowską kreską i pędzelkiem. Przywołujemy najważniejsze dzieła i fakty z biografii Wielkiego Poety, zmarłego w nędzy i samotności w 1883 roku.

Tekst, fot.: Joanna Mąkosza
Kliknij na zdjęcie aby powiększyć obraz...