Filia nr 9, ul. Serbinowska 1A

„(…) Poeta wie, że jest przez nich brany za kogoś innego, niż jest, i że tak będzie po jego śmierci, a nie sprostuje tego żaden znak z zaświatów”.

(Cz. Miłosz, Nie ten, w Piesek przydrożny)

Długie, niezwykle pracowite i twórcze życie Czesława Miłosza dobiegło kresu 14 sierpnia 2004 roku.

Obchodząc w bieżącym roku, nazwanym ROKIEM MIŁOSZA, stulecie Jego urodzin (urodził się 30 czerwca 1911 roku) mamy sposobność przyjrzeć się całości dorobku pisarskiego, złożonego z różnorodnych form słowa poetyckiego i prozatorskiego. Wiersze, poematy, proza poetycka, eseistyka, powieść, felieton, haiku, tłumaczenia psalmów, to jeszcze nie wszystkie spośród ścieżek literackich fenomenu pisarskiego Czesława Miłosza. Umiejętność operowania środkami wyrazu poetyckiego, stylizacja, oddziaływanie na wrażliwość i wyobraźnię czytelnika, jak również stawiane mu wymagania erudycyjne, są tylko jednymi z wielu cech poezji Noblisty.

„PRZYPOWIEŚĆ O MAKU”

Na ziarnku maku stoi mały dom,

Pieski szczekają na księżyc makowy

I nigdy jeszcze tym makowym psom,

Że jest świat większy, nie przyszło do głowy.

Ziemia to ziarnko – naprawdę nie więcej,

A inne ziarnka – planety i gwiazdy.

A choć ich będzie chyba sto tysięcy,

Domek z ogrodem może stać na każdej.

Wszystko w makówce. Mak rośnie w ogrodzie,

Dzieci biegają i mak się kołysze.

A wieczorami, o księżyca wschodzie

Psy gdzieś szczekają, to głośniej, to ciszej.

„Świat. Poema naiwne” 1943

Od tych utworów, napisanych przez młodego człowieka, jakże różnią się wiersze zebrane w tomie ich ostatnim, będące przejmującymi osobistymi wyznaniami dotyczącymi zmagań ze starością, wspomnień z dzieciństwa i wileńskiej młodości, przesycone często autoironią i groteską.

***

Przybywam z innej fazy tej w której mieszkałem

Na początku minionego stulecia daleko od miast

Dom stał na równinie nazywała się

Podkomorzanek albo krótko folwark

Drewniany dwupiętrowy

My mieszkaliśmy na górze oni na dole

Po jednym pokoju na każdą z czterech rodzin

Wymawiam te nazwiska ze zdumieniem:

Tomaszunas, Sagatis, Osipowicz, i ekonom Vackonis,

Choć mały czułem jednak wstyd panicza.

2003, „Wiersze ostatnie” 2006

„STARY CZŁOWIEK OGLADA TV”

Może byście jednak trochę

popłakali,

zamiast szczerzyć zęby

i fikać koziołki dla pełnej sali.

Do krótkiego choćby namysłu

istnieją niejakie powody,

wiem o tym nie ja jeden,

stary i białobrody.

…

2003, „Wiersze ostatnie” 2006

W tomie „Wiersze ostatnie” zamieszczony jest także, napisany po śmierci żony Carol Thigpen, poemat „ORFEUSZ I EURYDYKA” z 2002 roku.

…

„Dniało. Ukazały się załomy skał

Pod świetlistym okiem wyjścia z podziemi.

I stało się jak przeczuł. Kiedy odwrócił głowę,

Za nim na ścieżce nie było nikogo.

Słońce. I niebo, a na nim obłoki.

Teraz dopiero krzyczało w nim: Eurydyko!

Jak będę żyć bez ciebie, pocieszycielko!

Ale pachniały zioła, trwał nisko brzęk pszczół.

I zasnął, z policzkiem na rozgrzanej ziemi.

Uhonorowany w 1980 roku literacką Nagrodą Nobla, pod koniec życia Czesław Miłosz pisał:

„WSTYDZĘ SIĘ”

Wstydzę się układać wiersze

zajęcie nieskromne

schlebiać czytelnikowi

aż powie to dobry wiersz.

Wolałbym przemówić

innymi słowami

tak żeby nikt inny

nie życzył sobie mnie słyszeć.

2003, „Wiersze ostatnie” 2006

Tekst: Joanna Mąkosza
Fot.: Anna Raczko
Kliknij na zdjęcie aby powiększyć obraz...