Gościem dziewiątych „Spotkań z COOLturą” była dr hab. Bogumiła Kaniewska – profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, badaczka współczesnych form narracyjnych, autorka książek „Świat w granicach ja. O narracji pierwszoosobowej”; „Śladami Tristrama Shandy”; współautorka „Teorii literatury” oraz „Literatury polskiej XX wieku”. Moderatorem był dr hab. Piotr Łuszczykiewicz.

Spotkanie zatytułowane „Czyj to był sen? Tłumacz i tajemnice przekładu” było poświęcone książkom przetłumaczonym przez panią Bogumiłę Kaniewską. Dokonała ona dotychczas szesnastu przekładów, z których najbardziej znane tytuły to „Tajemniczy ogród” Frances Hodgson Burnett, cykl o Emilce ze Srebrnego Nowiu Lucy Maud Montgomery oraz „Alicja w Krainie Czarów” Lewisa Carrolla. Właśnie tej ostatniej pozycji poświęcono większość czasu.

Tłumaczenie nie jest łatwą rzeczą – trzeba uwzględniać specyfikę języka grupy docelowej czytelników. Inaczej pisze się dla dzieci, młodzieży, a jeszcze inaczej dla dorosłych. Należy ustalić, czy tekst jest adresowany do laików, czy fachowców z danej dziedziny. Nie bez znaczenia jest specyfika krajów. Na dowód można tu przytoczyć fragment wypowiedzi kaliskiego tłumacza Waldemara Chlebowskiego ze spotkania z uczniami I Liceum Ogólnokształcącego im. Adama Asnyka: Dla Amerykanina całkowicie niezrozumiała będzie informacja, że ktoś jechał TIR-em z prędkością 80 km/godz. Tłumacząc trzeba szybko zamienić kilometry na mile i posłużyć się nazwą używaną w Ameryce na określenie dużej ciężarówki. Choć cytat ten nie padł podczas spotkania, bardzo pasuje do tematu.

Prof. Kaniewska przyznała, że pierwszego swojego przekładu dokonała z powodów merkantylnych. Później zauważyła, że praca ta sprawia jej satysfakcję i zaczęła to robić dla przyjemności.

Wykładowi towarzyszyła prezentacja, z której widzowie dowiedzieli się o życiu autora „Alicji…”, Lewisa Carrolla. Naprawdę nazywał się Charles Lutwidge Dodgson i był pastorem. Nie chciał być identyfikowany z panem Carrollem i nie odbierał listów zaadresowanych na to nazwisko.

Prof. Kaniewska opowiedziała również o historii powstania książki oraz o wcześniejszych przekładach: Adeli S., Marii Morawskiej i Antoniego Lange, Janiny Zawiszy-Krasuckiej, Antoniego Marianowicza i Macieja Słomczyńskiego. Dokonała pewnych porównań stylu języka poszczególnych tłumaczeń. Goście spotkania usłyszeli różnice w przekładzie wybranych terminów, np. „kałuża łez”, „sadzawka z łez”, „morze łez”.

Pani profesor zwróciła uwagę na fakt, że najtrudniejsze bywają językowe gry słów – niekiedy wręcz nieprzetłumaczalne. Spory kłopot sprawiła jej wykorzystana przez Carrolla dwuznaczność angielskiego słowa „draw” – rysować, wyciągać. Z kolei Piotr Łuszczykiewicz opowiedział o swoim niefortunnym tłumaczeniu pewnego niemieckiego określenia i wynikających z tego konsekwencjach.

Spotkanie uświetniła kaliska aktorka Mirosława Sapa, która przeczytała wybrane fragmenty literackie.

Publiczność pytała m.in. o ewentualność popełnienia plagiatu tłumaczenia – czy należy się obawiać zbyt dużego podobieństwa do wcześniejszych wersji.

Tekst, fot.: Marcin Galant

Kliknij na zdjęcie aby powiększyć obraz...

---