Główny Rynek w Kaliszu

Przedstawiamy Państwu najstarsze zachowane zdjęcia Kalisza, sprzed 150 lat, kiedy fotografia była jeszcze nowością.

Autorem jest Jan Wilhelm Diehl. Włożył on niemało wysiłku, aby – przy ówczesnej technice – utrwalić charakterystyczne widoki miasta. Dysponował ulokowanym na wozie konnym zakładem z ciemnią, każdorazowo ustawianym w pobliżu fotografowanego obiektu. Stosowana przez Diehla technika mokrego kolodionu wymagała, aby szklaną taflę zanurzyć w roztworze bromku srebra bezpośrednio przed wykonaniem zdjęcia. Uciekający czas odbijał się w zasychającej emulsji.

Obwoźny zakład pana Diehla musiał wzbudzać w Kaliszu sporą ciekawość. Czy podobne zainteresowanie budziły efekty jego pracy? Zdjęcia w popularnym wówczas formacie ćwiartkowym – 6,4 x 11,4 cm – były sprzedawane po 30 kopiejek. Nie miały wielu nabywców. Nie powiódł się zamiar wykonania kolejnych fotografii. W 1871 roku Kaliszanin donosił, że już dawno nie widzieliśmy, aby do fotograficzno-kaliskiego albumu pana Diehla pojawiły się jakieś nowe widoki.

 Album składa się z dwudziestu dwóch luźnych kart o wymiarach 15,5 x 23,5 cm, na które centralnie wklejano zdjęcia. Każda karta została zaopatrzona w herb miasta, tytuł Album de Kalisch oraz nazwisko autora pisane po francusku. Na odwrocie, kaligrafowane napisy w języku polskim informujące o treści fotografii.

 Z upływem lat, wydany w skromnym nakładzie album Diehla rozproszył się po świecie. Historycy i regionaliści mieli świadomość istnienia tej pracy, sądzili jednak że żaden egzemplarz się nie zachował. Dotarcie do oryginalnych zdjęć Jana Wilhelma Diehla pozostawało w sferze marzeń kaliszan rozkochanych w historii swojego miasta.

I oto pod koniec 2009 roku w ofercie jednego z domów aukcyjnych pojawił się Album de Kalisch, który sygnował Jean Guillaume Diehl. Opisany w katalogu jako wyjątkowa rzadkość, nienotowany w fachowej literaturze, być może unikat.

Starania Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Adama Asnyka i szybka decyzja Władz Miasta Kalisza zaowocowały wylicytowaniem odnalezionego dzieła przez dyrektora Biblioteki na ogólnopolskiej aukcji przeprowadzonej w Bibliotece Narodowej. Nabyciem albumu zainteresowane było także Muzeum Narodowe w Warszawie.

Cenny zabytek po latach powrócił do Kalisza znajdując swoje miejsce w zbiorach specjalnych Miejskiej Biblioteki Publicznej.

Dzięki możliwościom obecnej techniki małe fotografie rozrosły się do dużych plansz, umożliwiając plenerową ekspozycję.

Możemy podziwiać miasto, które oglądali Fryderyk Chopin, Henryk Wieniawski, Adam Asnyk, Maria z Szumskich Dąbrowska, a które przestało istnieć w 1914 roku.

Ponadto prezentujemy Państwu litografię H. Geelhaara z 1835 roku zatytułowaną Wspomnienie z Kalisza we wrześniu 1835 (Erinnerung an Kalisch im September 1835). Na tle panoramy miasta, rycina ukazuje manewry wojskowe. Na pierwszym planie generalicja rosyjska i pruska z cesarzem Mikołajem I i królem pruskim Fryderykiem Wilhelmem III na czele, którzy zjechali do Kalisza, by potwierdzić układ zawarty w 1833 roku pomiędzy Rosją, Austrią i Prusami. Rycina odbita z kamienia u A. Kneisela w Lipsku.

Litografia Geelhaara została wylicytowana i zakupiona na wspomnianej aukcji w Bibliotece Narodowej przez Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej S.A. w Kaliszu i podarowana do zasobu Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Adama Asnyka, z okazji Tygodnia Bibliotekarzy i Bibliotek, w maju 2010 roku.

Jestem przekonany, że prezentowana wystawa sprzyja refleksji nad upływem czasu i trwałością dzieł ludzkich.

Adam Borowiak, dyrektor

Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Adama Asnyka w Kaliszu

Źródło: Anna Tabaka, Maciej Błachowicz, Nowy Kaliszanin, Kalisz 2010

Wystawa z okazji jubileuszu 1850-lecia Kalisza, przygotowana przez Miejską Bibliotekę Publiczną im. Adama Asnyka 

Projekt i realizacja: Mariusz Hertmann

Sfinansowano ze środków budżetu Kalisza – Miasta na prawach powiatu w ramach mecenatu nad kulturą

Fot.: Marcin Galant
Kliknij na zdjęcie aby powiększyć obraz...