Biblioteka Główna, ul. Legionów 66

Inauguracja wystawy ASNYKOWCY – MIASTU
(1990 – 2010)

„Blisko i daleko, XX-lecie Stowarzyszenia Asnykowców” - wystąpienie prof. dr. hab. Krzysztofa Walczaka

Wśród tysięcy wychowanków, nazwiska wielu z nich trwale zapisała historia, dając świadectwo jakości udzielanych nauk i preferowanych wartości moralnych.

Aby nie sięgać zbyt daleko, od drugiej połowy XIX wieku, szkoła z ulicy Grodzkiej wydała krajowi między innymi, poetę Adama Asnyka, członka Rządu Narodowego z 1863 roku – Agatona Gillera, prawnika, rektora Uniwersytetu Wileńskiego – Alfonsa Parczewskiego, przywódcę strajku szkolnego w 1905 r. (dzwonek wzywający do tamtego protestu wisi do dziś) i późniejszego ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w II Rzeczpospolitej – Sławomira Czerwińskiego, światowej sławy chemika – Tadeusza Miłobędzkiego, prezydenta Rzeczpospolitej – Stanisława Wojciechowskiego, ministra sprawiedliwości – Włodzimierza Wyganowskiego, biskupa lubelskiego – ks. Mariana Leona Fulmana, biskupa ks. Wojciecha Owczarka, który udzielił święceń kapłańskich późniejszemu prymasowi Tysiąclecia, ks. Stefanowi Wyszyńskiemu, męczenników za ojczyznę i kościół, wyniesionych na ołtarze przez Jana Pawła II – księży Henryka Kaczorowskiego i franciszkanina ojca Piusa Marię-Ludwika Bartosika, współtwórcę polskiej szkoły rehabilitacji ortopedycznej – Mariana Weissa, pisarzy i poetów – Stefana Otwinowskiego, Edwarda Fiszera, Jana Winczakiewicza, admirała brytyjskiej Royal Navy – Józefa Bartosika, szefa Wydziału Bezpieczeństwa Komendy Głównej Armii Krajowej i prezesa Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie — Józefa Garlińskiego, komandosa brytyjskiego kierownictwa Operacji Specjalnych (SOE) i bohatera spod Monte Cassino – Henryka Jedwabia, obrońcę w procesach politycznych, senatora i posła na sejm – Edwarda Wende, wybitnych muzyków jazzowych – Jana Zylbera i Jana „Ptaszyna” Wróblewskiego, czołowego polskiego operatora filmowego – Zygmunta Samosiuka, wielkiego aktora Teatru Grotowskiego – Ryszarda Cieślaka, laureata filmowego Oscara – Marka Skrobeckiego, aktora i satyryka Jerzego Kryszaka i wielu innych.

„Asnykowcy” dumni są z tego, że nieomal każdy rocznik wzbogaca swoim dorobkiem dziedzictwo przejęte od poprzednich pokoleń.

Historia ruchu absolwentów kaliskiego Liceum rozpoczyna się w 1879 r., kiedy 123-osobowa reprezentacja uczniów byłej Wyższej Szkoły Realnej i później­szego Gimnazjum Filologicznego spotkała się w Warszawie by uczcić jubileusz pracy nauczycielskiej Jana Kluczewicza pełniącego niegdyś w Szkole funkcję jej dyrektora.

W roku 1910 powstaje w Warszawie Towarzystwo Wzajemnej Pomocy byłych Wychowańców Szkół Kaliskich, którego celem było wspar­cie niezamożnych absolwentów. Stowarzyszenie to, po dziesięciu la­tach, zamierzało zakończyć pracę, przetrwało jednak wiele trudnych lat, by w 1923 roku podjąć się wielkiego zadania organizacji zjazdu wycho­wanków szkół kaliskich. W trakcie Zjazdu nadano szkole imię jej ucz­nia, wybitnego poety Adama Asnyka. Pierwszy zjazd w odrodzonej oj­czyźnie zaszczycił swą obecnością prezydent Rzeczypospolitej i wychowanek kaliskiego gimnazjum, Stanisław Wojciechowski. Po wojnie wie­lokrotnie próbowano powołać stowarzyszenie wychowanków szkoły, lecz wysiłki te z przyczyn niezależnych od inicjatorów nie zostały uwieńczo­ne powodzeniem. Stworzenie organizacji koleżeńskiej okazało się możliwe dopiero w 1978 r. i to nie jako samodzielnej asocjacji lecz sekcji w ramach Towarzystwa Miłośników Kalisza, w strukturze którego, po­wstało „Koło Asnykowców”.

Od dwudziestu lat (dopiero w 1990 roku władze umożliwiły formalną rejestrację) realizują wspólne dzieło w Stowarzyszeniu Wychowanków Gimnazjum i Liceum im. Adama Asnyka, w ramach którego zorganizowali dziesiątki spotkań autorskich, wieczorów poetycko-muzycznych koncertów, recitali, przedsięwzięć sportowo-turystycznych i towarzyskich, a także mszy rocznicowych i odbywanych w cyklu pięcioletnim zjazdów koleżeńskich.

Szczególnymi znakami pamięci, dającymi poczucie tożsamości i nierozerwalnej więzi, przekazywanymi teraźniejszym i przyszłym pokoleniom są wydawnictwa, wśród których jaśnieją takie pozycje, jak dwutomowa monografia Szkoła Kaliska, album Kaliszanie, tom Dotknięcie czasu. Listy Asnykowców, 17 edycji imponującego biuletynu Asnykowiec. Od lat o życiu Stowarzyszenia informuje własna strona internetowa.

Stowarzyszenie zrzesza blisko pół tysiąca osób z całego kraju, silne są grupy absolwenckie w Warszawie, Wrocławiu, Poznaniu. Bliski kontakt utrzymują Asnykowcy zamieszkali w krajach Europy, Ameryki i w Australii.

Świadectwem uznania dla bardzo aktywnej obecności Stowa­rzyszenia są liczne wyróżnienia, a wśród nich: Prezydenta Miasta Kalisza w 1991 roku, Wojewody Kaliskiego oraz Wielkopolskiego Towarzy­stwa Kulturalnego (oba w 1994 roku), godność „Zasłużony dla Miasta Kalisza” w 1996 roku, a także – w 2005 roku – ogólnopolska Nagroda im. Aleksandra Patkowskiego. Dzięki inicjatywie oraz rekomendacjom Stowarzyszenia w poczet Honoro­wych Obywateli Miasta Kalisza zaliczeni zostali Asnykowcy: Józef Garliński, Jan Winczakiewicz, Jan „Ptaszyn” Wróblewski, Henryk Jedwab. Wychowanek szkoły im. Adama Asnyka Witold Jarnutowski oraz jej profesorowie: Krystyna Tustanowska i Franciszek Zaręba zostali wpisani do Księgi Zasłużonych.

XX-lecie, Stowarzyszenie podsumowało wystawą Asnykowcy – Miastu (1990 – 2010), zorganizowaną w Bibliotece Głównej Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Adama Asnyka.

Uroczystą inaugurację zaszczycił tłum gości, z prezydentem Kalisza, Januszem Pęcherzem i naczelnikiem Wydziału Kultury i Sztuki, Marzeną Ścisłą.

Dzieje blisko 800-letniej szkoły i historię organizacji absolwenckich przybliżył we wzruszającym wystąpieniu prof. dr hab. Krzysztof Walczak, maturzysta z 1968 roku.

Osiągnięcia i dorobek Stowarzyszenia uznane zostały przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego przyznaniem Odznaki Honorowej Zasłużony dla Kultury Polskiej. Z rąk prezydenta Janusza Pęcherza wyróżnienie przyjął prezes Adam Borowiak, któremu asystowali, Jerzy Borowiak – prezes pierwszego dziesięciolecia oraz Zenon Prętczyński, uczeń Liceum w ostatnim roku szkolnym (1938/39) odrodzonej Polski.

Ponadto Prezydent w imieniu władz miejskich przekazał na ręce Prezesa szczególny podarunek – srebrnego denara zdobionego bursztynem, wybitego z okazji jubileuszu 1850-lecia Kalisza.

Zenon Prętczyński, architekt z Wrocławia, rzecznik Nadodrzańskiej Strażnicy Asnykowskiej wręczył panu Prezydentowi własnoręcznie wykonaną makietę wraz ze stosownymi zdjęciami i rysunkami zawierającymi projekt podjazdów przed gmachem dawnego kaliskiego Powszechnego Domu Towarowego, eliminujący obecną barierę architektoniczną.

W imieniu Stowarzyszenia prezes Adam Borowiak przekazał w darze Bibliotece im. Adama Asnyka, dla teraźniejszych i przyszłych pokoleń, korespondencje nieżyjących już wybitnych kolegów – Honorowych Obywateli Miasta Kalisza – 57 listów Tadeusza Pniewskiego, 66 listów Henryka Jedwabia oraz 72 listy Józefa Garlińskiego.

„Asnykowska rodzina” jest przykładem poszukiwania dróg wyjścia z pustki i zagubienia, któ­re wytwarza wokół nas nowoczesna, multimedial­na cywilizacja XXI wieku. Tworząc swój trochę staroświecki i sentymentalny świat, otwarci na ludzi, zdarzenia i uczu­cia, asnykowcy sprawiają, że do swej małej ojczyzny, owej strze­żonej przestrzeni, powracają ar­tyści, intelektualiści, bankowcy, lekarze ciała i duszy – przedsta­wiciele wielu profesji działający w różnorodnych, często bardzo odległych od Kalisza obszarach. Te właśnie powroty do asnykowskiej wspólnoty stanowią remedium na zło i zagrożenia współczesnego świata oraz stają się swoistą wyprawą po te najgłębsze wartości, które często w nas uśpione czekają na przyjazny, zna­jomy głos.

Tekst: Adam Borowiak
Fot.: Krzysztof Płociński
Kliknij na zdjęcie aby powiększyć obraz...

Wystawa „Asnykowcy – Miastu (1990 – 2010)”

Fot.: Marcin Galant
Kliknij na zdjęcie aby powiększyć obraz...