Biblioteka Główna, ul. Legionów 66

Wespół ze Stowarzyszeniem im. Haliny Sutarzewicz przygotowany został wieczór poświęcony nie tylko Dąbrowskiej, ale również zasłużonej dla Kalisza nauczycielce, regionalistce i literaturoznawczyni – Halinie Sutarzewicz, której setna rocznica urodzin minęła 13 września. Drogi tych dwóch pań, których twórczość literacka, publicystyka oraz społecznikowska pasja oscylowały wokół Kalisza i ziemi kaliskiej skrzyżowały się na początku lat sześćdziesiątych XX wieku, kiedy to w roku 1960 podczas inauguracji obchodów 1800-lecia miasta Maria Dąbrowska otrzymała godność Honorowego Obywatela Kalisza, oraz dwa lata później, w roku 1962, podczas poświęconej pięćdziesięcioleciu pracy literackiej pisarki sesji naukowej, której obrady pod przewodnictwem Haliny Sutarzewicz toczyły się w Kaliszu.

Wieczór zatytułowany „Spotkania Marii Dąbrowskiej i Haliny Sutarzewicz – kaliskich dam literatury”, otworzył zaproszony przez Adama Borowiaka, dyrektora Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Adama Asnyka, poeta i krytyk literacki, wiceprezes Zarządu Związku Literatów Polskich w Poznaniu, Paweł Kuszczyński, który przez cztery lata był uczniem Haliny Sutarzewicz w Liceum Pedagogicznym w Kaliszu.

Rozwinął on w zwartym i uczuciowo osobistym eseju tytuł wieczoru odwołując się zarówno do prozy Dąbrowskiej, w tym „Dzienników”, jak i do publicystyki literackiej i działalności pedagogicznej oraz organiczno-społecznikowskiej Haliny Sutarzewicz.

Dopełnieniem eseju było post scriptum przedstawione przez wiceprezesa stowarzyszenia Andrzeja Zmyślonego, który wychodząc od definicji „febris calisiensis” Aleksandra Braudego przypomniał osoby zarażone ową „gorączką kaliską” oraz ukazał nieznany intymny wizerunek Haliny Sutarzewicz wyłaniający się z pozostawionych, a nigdy dotąd niepublikowanych, jej poetyckich refleksji, podanych lirycznie i z artystycznym kunsztem przez Małgorzatę Kowalewską, starszego kustosza Miejskiej Biblioteki Publicznej.

Finałem wieczoru było otwarcie wystawy poświęconej Marii Dąbrowskiej i Halinie Sutarzewicz przygotowanej przez Andrzeja Zmyślonego, Małgorzatę Kowalewską i Anetę Kolańczyk - polonistkę w Zespole Szkół Techniczno-Elektronicznych, przy wydatnej pomocy i zaangażowaniu kierownika Biblioteki Głównej - Eleonory Morawskiej, żeńskiej bibliotecznej załogi i Marcina Galanta, który z pietyzmem przekopiował komputerowo archiwalne materiały.

Szczupłe warunki lokalowe spowodowały, że twórcy wystawy zaaranżowali ją w jesiennej aurze literackiego saloniku z portretami dam, stylizowanym kącikiem Haliny Sutarzewicz z maszyną do pisania i radiem sprzed sześćdziesięciu lat, maszynopisami jej literackich rozpraw oraz wieszakiem z charakterystycznym prochowcem, apaszką i kapeluszami.

W gablotach i na planszach zaprezentowano eksponaty i materiały dokumentujące więzi Marii Dąbrowskiej z ziemią kaliską i Kaliszem (metrykę urodzenia, zdjęcia rodzinne z Russowa i Poklękowa, artykuły nadsyłane z Belgii w roku 1910 do „Gazety Kaliskiej”, odnotowane w „Dziennikach” jej wizyty w Kaliszu w latach 1915, 1923, 1948, 1958, 1960 i 1962 wraz ze zdjęciami z Kalisza i Żydowa). Ukazano proces twórczy pisania powieści „Noce i dnie” oraz materiały i zdjęcia z premiery filmu w kinie „Oaza” we wrześniu 1975 roku. Prezentowane są również zdjęcia i materiały z inauguracji obchodów 1800-lecia Kalisza z udziałem pisarki w roku 1960 i sesji naukowej w roku 1962; medale i znaczki wydane z tej okazji. Ciekawostką jest, przedstawiony po raz pierwszy, list Dąbrowskiej do Komitetu Organizacyjnego Obchodów 1800-lecia oraz list do przyjaciółki z lat szkolnych - Łucji Fulde, w sprawie nieodczytania przez organizatorów, przesłanego przez pisarkę do absolwentów szkół kaliskich specjalnego listu.

Postać Haliny Sutarzewicz przywołują dokumenty dotyczące pracy i działalności pedagogicznej (zaświadczenie o tajnym nauczaniu podczas okupacji, dziennik lekcyjny z roku 1951, angaż pracy do Liceum Pedagogicznego, protokół z posiedzenia rady wydziału filologii polskiej w kaliskim Studium Nauczycielskim i recenzja pracy dyplomowej oraz zdjęcia z wychowankami, maturzystami i absolwentami z różnych lat); działalność publicystyczną i literacką dokumentują maszynopisy jej rozpraw o Adamie Asnyku, Marii Konopnickiej, Marii Dąbrowskiej, Natalii Awałow i innych twórców związanych z Kaliszem, wydawnictwa książkowe i artykuły prasowe. Na uwagę zasługuje pokazywany po raz pierwszy maszynopis rozprawy przedstawiającej odbicie tragicznego kaliskiego sierpnia 1914 roku w literaturze, jak również wiersze Haliny Sutarzewicz z różnych okresów jej życia. Działalność społecznikowską dokumentują zdjęcia, pisma i materiały dotyczące organizacji Izby Marii Konopnickiej, budowy jej pomnika oraz utworzenia muzeum Marii Dąbrowskiej w dworku w Russowie.

Klimat tej salonowej wystawy podkreślają autentyczne anonsy reklamowe kaliskich firm i instytucji z lat 1901-1910 i 1957-1960, kompozycje jesiennych liści i dyskretnie płynąca muzyka Waldemara Kazaneckiego z filmu „Noce i dnie”.

Na ten artystyczny, a zarazem edukacyjny i poznawczy charakter wystawy, co podkreśliła prezes Stowarzyszenia im. Haliny Sutarzewicz – Elżbieta Stadtmüller, złożyła się współpraca z instytucjami i osobami prywatnymi, które udostępniły posiadane materiały i eksponaty.

Obok Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Adama Asnyka oraz Stowarzyszenia im. Haliny Sutarzewicz należą do nich:

Archiwum Państwowe w Kaliszu,

Dworek im. Marii Dąbrowskiej w Russowie, Oddział Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej,

Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej S.A. w Kaliszu,

Salon „Stella” w Kaliszu,

Jerzy Bielawski, Jarosław Dolat, Gustaw Elbl, Maria Jankowska, Aneta Kolańczyk, Włodzimierz Mikołajczyk, Stanisław Rećko, Elżbieta Stadtmüller, Karol Szczepaniak, Mieczysław Wiśniewski, Andrzej Zmyślony.

Wystawa czynna będzie do 10 grudnia 2009 roku.

Jednocześnie w październiku, z inicjatywy Stowarzyszenia im. Haliny Sutarzewicz i wsparciu Wydziału Edukacji Urzędu Miejskiego w Kaliszu, w kinie „Centrum” Centrum Kultury i Sztuki w Kaliszu, prezentowany był film „Noce i dnie” w autentycznej wersji szpulowej z roku 1975, który obejrzało przeszło dwutysięczne grono młodzieży z 13 szkół ponadpodstawowych Kalisza i powiatu, a 10 października, dla upamiętnienia Marii Dąbrowskiej, młodzież Gimnazjum nr 4 jej imienia zasadziła w najmłodszym kaliskim parku nad Krępicą szlachetny dąb poświęcony autorce „Nocy i dni”, a działacze Stowarzyszenia im. Haliny Sutarzewicz tuż obok posadzili lipę dedykowaną swej patronce.

Tekst: Andrzej Zmyślony
Fot.: Marcin Galant
Kliknij na zdjęcie aby powiększyć obraz...