Na wystawce znalazły się książki ze zbiorów naszej biblioteki, reprodukcje zdjęć, oraz krótkie informacje na temat polskiego września.

Tak wyglądały pierwsze godziny wojny, która trwała sześć lat. Polacy jako pierwsi stawili opór hitlerowskim Niemcom i niestety przez pierwsze miesiące byli w tym osamotnieni.

1 września 1939 r. do obrony granic Rzeczypospolitej stanął niespełna milion żołnierzy. Wojsko polskie dysponowało 4300 działami, 880 czołgami i 400 samolotami. Wobec znacznej przewagi niemieckiej (1 850 tys. żołnierzy, 10 tys. dział, 28 tys. czołgów i 2085 samolotów), koncentrycznych uderzeń jednostek pancernych i flot powietrznych ze Śląska, Pomorza Zachodniego i Prus Wschodnich, wobec otoczenia, jak również osamotnienia państwa w wysiłku zbrojnym, jednostki polskie zmuszone zostały do odwrotu w głąb kraju. W tej sytuacji staczano bitwy o charakterze manewrowym i dążono do tworzenia kolejnych linii obronnych.

POLSKA w walce obronnej z dwoma agresorami

1 września 1939 r. rano niemieckie wojska napadły na Polskę. Przekroczyły granicę lądową, zaatakowały z powietrza cały kraj, uderzyły od morza na Gdynię, Hel i Westerplatte. Celem agresji była likwidacja państwa polskiego. Mimo przewagi wroga, szczególnie w lotnictwie i broni pancernej, nalotów i zbrodniczych metod wojny totalnej, armie polskie, mając poparcie całego społeczeństwa, stawiały opór.

Po bitwie granicznej na płn. Mazowszu, Pomorzu, nad Wartą, na Śląsku i Podhalu (1-4 września) główna linia polska została przełamana, jednak nie udało się Niemcom zniszczyć głównych sił polskich na zachód od Wisły. Armie polskie cofały się w walkach nad Wisłę i San, ale zostały wyprzedzone i oskrzydlone przez szybkie jednostki niemieckie, które 8 września dotarły pod Warszawę, a 12 września pod Lwów; 14-16 września wojska niemieckie zamknęły pierścień okrążenia na Bugu, w bitwach pod Tomaszowem Lubelskim pokonały najpierw Armie „Kraków” i „Lublin” (17-20 września), a następnie cofające się z północy jednostki Frontu Północnego (21-26 września). 9 września oddziały Armii „Pomorze” i „Poznań”, pod dowództwem gen. T. Kutrzeby, rozpoczęły z Niemcami bitwę nad Bzurą; po początkowych sukcesach zostały okrążone i w większości rozbite (do 22 września), część wojsk przebiła się do Warszawy.

17 września 1939 r. wschodnią granicę Polski przekroczyły liczące ponad 800 tys. żołnierzy wojska sowieckie, złamały obronę Korpusu Ochrony Pogranicza (KOP) oraz improwizowanych oddziałów WP i dotarły prawie do linii Narwi, Bugu, Wisły i Sanu (po 28 wrześniu po ponownym podziale Polski wycofały się na linię Narwi, Bugu, Sanu).

W nocy z 17 na 18 września prezydent RP z rządem oraz Naczelny Wódz przekroczyli granicę polsko – rumuńską i zostali internowani. Nowe władze państwowe RP uformowały się na uchodźstwie we Francji.

22 września 1939 r. skapitulował Lwów (poddał się oddziałom sowieckim), 28 IX - Warszawa, 29 IX – Modlin, a 2 X – Hel.

Ostatnie bitwy kampanii wrześniowej stoczyły:

- Samodzielna Grupa Operacyjna „Polesie” (gen. F. Kleeberg) z Niemcami pod Kockiem (2-5 października)

- Grupa KOP (gen. W. Orlik – Rückemann) z Armią Czerwoną pod Szackiem (29-30 września) i Wytycznem (1 października)

Wojna przyniosła krew, łzy, rozpacz i cierpienie milionom ludzi na całym świecie. Prawie cała Europa była jednym wielkim gruzowiskiem, a ponad 60 milionów ludzi straciło życie.

Tekst: Małgorzata Matczak
Fot.: Krzysztof Płociński

kliknij na zdjęcie, aby powiększyć obraz.