Biblioteka Główna przy ulicy Legionów 66
Spotkanie z globtroterem dr. Michałem Jarneckim
„Ludzie gościńca. Wędrowcy, pielgrzymi, tułacze”
13 września 2007
W ramach obchodów XV Europejskich Dni Dziedzictwa Kulturowego, przebiegających pod hasłem Ludzie gościńca. Wędrowcy, pielgrzymi, tułacze, Miejska Biblioteka Publiczna im. Adama Asnyka w Kaliszu gościła 13 września jednego z najbardziej aktywnych polskich obieżyświatów – Michała Jarneckiego. Na co dzień stateczny wykładowca akademicki w Zakładzie Komunikacji Międzykulturowej UAM, specjalista w dziedzinie historii i geografii polityczno-gospodarczej XIX i XX wieku, w wolnych chwilach przemienia się w wędrowca ciekawego świata.
Michał Jarnecki
Poznawanie obcych krajów, ludzi i ich kultur jest jego pasją. Żyje w przekonaniu, że świat jest piękny, fascynujący, a wyprawa na wielką przygodę jest wyzwaniem rzuconym innym krainom, formą zmierzenia się z nimi, sprawdzenia się, może wyleczenia własnych kompleksów, ale przede wszystkim życiową lekcją tolerancji i otwarcia na ludzi których spotkamy. Nie boi się świata, choć wie, że bywa on groźny: Z jednej strony, kiedy myślimy o egzotycznych wyprawach, dopadają nas stereotypy - nawet jeśli oparte na prawdzie cząstkowej, to zmanipulowane – o tropikalnych chorobach, robactwie, trzęsieniach ziemi, tsunami, katastrofach lotniczych, terroryzmie i bandytyzmie. Wszystko to jest prawdą, te zjawiska funkcjonują, pamiętać jednak należy, że nie wszyscy czekają tam na nas ze swymi zbrodniczymi instynktami. Po kilku tygodniach spędzonych w Iranie nauczył się odróżniać opinię o kraju od opinii o ludziach. Bywają dziwne władze i normalne społeczeństwa. Odwiedzając miasto Shiraz, spotkał wielu młodych, wesołych ludzi, słuchających muzyki hardrockowej, popalających trawkę, pełnych młodzieńczej przekory wobec narzuconych wzorców. Podobnie w Bangladeszu, jednym z najbiedniejszych krajów świata, do którego nie organizuje się wypraw komercyjnych, spotkał przemiłych, gościnnych ludzi wyciągających rękę na powitanie, z którymi można spokojnie nocą wędrować po mieście. Dla zachowania równowagi usłyszeliśmy opowieść o Johannesburgu (trzecim największym mieście Afryki), najbardziej przestępczym miejscu, gdzie turysta pełni rolę zwierzyny łownej.
Globtroterstwo jest przyjemnością, gdy spełnione są dwa warunki: jedzie się tam, gdzie się chce i z kim się chce. Złota zasada podróżnika mówi: zacznij interesować się krajem, do którego jedziesz, jeszcze przed wyjazdem. Każda samodzielna wyprawa musi zostać poprzedzona zdobyciem bagażu informacji: kulturowych, klimatycznych czy medycznych. Musimy zachowywać się odpowiedzialnie, nieznajomość języka lub kulturowe uogólnienia mogą się zemścić. Dobrze zorganizowana wyprawa minimalizuje zagrożenie. Ludzie są różni, a stereotypy najgroźniejsze, ostatecznie część aktów agresji nadal bierze się z niewiedzy i braku szacunku wobec innych. Przyzwoitość nakazuje powstrzymać się przed fotografowaniem hospicjów założonych przez Matkę Teresę w Kalkucie czy stosów kremacyjnych nad Gangesem w Varanasi, nawet jeśli chęć zrobienia efektownego zdjęcia kusi. Dla opornych na wiedzę miłośników luksusu gość pozostawił wyjazdy organizowane przez biura turystyczne, wyczulając słuchaczy na ładnie wyglądające zdjęcia – urzekająca dżungla zwana jest przez tułaczy… zielonym piekłem.
Wędrowiec zapewniał słuchaczy, że egzotyczne podróże nie muszą uszczuplać zawartości naszych kieszeni. Opowiadał o „podróżowaniu niskobudżetowym”, tanich hotelach, jeździe stopem, spotykaniu na szlakach podobnych pasjonatów, dla których możliwość podzielenia się wrażeniami i radością tego, co przeżywają, jest intelektualną ucztą. Liczne peregrynacje wyrobiły w bohaterze spotkania dystans do otaczającej rzeczywistości, przekonały, że nasze problemy są podobne do problemów mieszkańców odległych rejonów, przy nieszczęściach wielu ludów nasze problemy zaczęły być miałkie, a bezgraniczna nędza wymusiła przemyślenia i konieczność zajrzenia w głąb siebie. Po odwiedzeniu 109 krajów, Jarnecki przyznał, że przestał się wielu sprawom dziwić, nauczył się dystansu, uodpornił się. Z całą mocą obalał pojęcie „dzikości” wybranej grupy etnicznej. To, że jesteśmy odmienni w swoich tradycjach i przyzwyczajeniach, że nasze cywilizacje nie rozwijały się historycznie jednocześnie, że wiele społeczności nie korzysta z dobrodziejstw techniki – bo ich nie zna lub jej na nią nie stać – że pewne rejony świata są zacofane, prymitywne czy biedne, nie upoważnia nas do określania tych ludzi jako dzikich. My się tylko pięknie różnimy.
Z nieukrywaną fascynacją opowiadał o jednych z najbardziej ekscytujących ludziach zamieszkujących pogranicze Etiopii, Kenii i Sudanu. Mężczyźni plemienia Surma czy Mursi, zachowujący pozory dzikości, chodzący nago lub skąpo odziani, uzbrojeni w kałasznikowy, uczestniczący w rytualnych walkach na kije donga, aby udowodnić swą męskość, kobiety z charakterystycznymi krążkami wypychającymi wargi (rozmiar zależy od wielkości posagu) - okazali się sympatycznymi, kulturalnymi ludźmi, potulnie stojącymi w kolejce po kolorowego lizaka. Nie zabrakło opowieści o Dogonach z Mali z ich maskami przygotowywanymi na święto Sigi oraz Tuaregach zwanych „niebieskimi ludźmi”, zamieszkującymi Algierię, Libię, Niger, których wyrafinowana biżuteria wykonana ze srebra lub mosiądzu wzorowana jest na gwiazdozbiorze Oriona. Ostatnia wakacyjna wyprawa do Senegalu, Gambii, Togo, Mali, Burkiny Faso i Ghany – kraju Kofiego Annana – również dostarczyła niezapomnianych wrażeń i zdjęć, które zebrani biblioteczni goście mieli okazję obejrzeć.
Podobnie jak ludzie Odrodzenia, Michał Jarnecki podróżuje dla przyjemności i chęci poznania świata. Swoje przeżycia spisuje w formie luźnych notatek i ocen, aby gdzieś w przyszłości – wzorując się na profesjonaliście Wojciechu Dąbrowskim - stworzyć coś na kształt własnej strony internetowej pełnej praktycznych wskazówek dla młodych, początkujących podróżników. Tymczasem, mimo wielu niedogodności związanych z podróżą, perspektywa kolejnej wyprawy kusi, bo: świat wzbogaca, otwiera oczy, serce i duszę.
Karena Łuszczykiewicz
Aby powiększyć, kliknij na obraz
Fot. ze spotkania Krzysztof Płociński
