Biblioteka Główna przy ulicy Legionów 66

Transfer myśli i materii

Rekordową liczbę użytkowników, czytelników i sympatyków zgromadziła kaliska książnica 23 marca 2007 roku. Wybitny specjalista epoki Oświecenia, krytyk i monografista prof. dr hab. Józef Tomasz Pokrzywniak wygłosił uroczysty wykład Jan Gorczyczewski, kaliszanin nieznany.

Wyjątkowy charakter nadali spotkaniu przybyli goście: wicemarszałek Sejmiku Samorządowego Województwa Wielkopolskiego Kazimierz Kościelny, dyrektor kancelarii prezydenta Kalisza Ryszard Bieniecki, reprezentująca kolegium dziekańskie prof. dr hab. Alicja Pihan-Kijas, pracownicy i studenci wydziału polonistycznego oraz historycznego.

Wykład rozpoczął nowy rozdział współpracy pomiędzy Miejską Biblioteką Publiczną im. Adama Asnyka w Kaliszu, a Wydziałem Filologii Polskiej i Klasycznej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. Obie instytucje, będące partnerami już od wielu lat, zawarły bowiem porozumienie określające nowe zasady, które mają zdynamizować współdziałanie, ułatwić przekazywanie książek oraz rozszerzyć dostęp studentom do starodruków i zbiorów specjalnych przechowywanych w Bibliotece Głównej. Stosowne dokumenty zostały uroczyście podpisane 15 marca br. przez rektora prof. dr. hab. Stanisława Lorenca i dyrektora Biblioteki Adama Borowiaka w rektoracie uczelni znajdującym się w gmachu Collegium Minus w Poznaniu.

Podczas wieczoru do zasobów Biblioteki Głównej zostały przekazane już pierwsze egzemplarze darów, które opatrzone zostaną specjalną sygnaturą. Także kierująca wydawnictwem Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół  Nauk, profesor Alicja Pihan-Kijas, obdarowała książnicę jubileuszowymi pozycjami.

Moderator spotkania, dr Piotr Łuszczykiewicz – kierownik kaliskiej polonistyki – przedstawił zebranym zawodowe drogi Pokrzywniaka, Borowiaka i Gorczyczewskiego, które mimo teoretycznych rozbieżności łączą się na szlaku naukowym, organicznikowskim  i animatorskim. Profesor Józef Pokrzywniak, obecnie dziekan Wydziału Filologii Polskiej  i Klasycznej, przewodniczący senackiej komisji ds. dydaktyki, monografista Krasickiego, Karpińskiego, Naruszewicza, Wybickiego ponad 30 lat temu na bohatera swojej dysertacji doktorskiej wybrał właśnie Gorczyczewskiego. Dyrektor biblioteki Adam Borowiak, jako pomysłodawca monografii „Szkoła kaliska” dopilnował aby postać mało znanego kaliszanina nie została pominięta, poświęcając mu wiele uwagi w obu tomach.

Postać Jana Onufrego Gorczyczewskiego, kaliszanina nie z urodzenia, ale z pracy zawodowej jest przykładem mówiącym o trwałych związkach Kalisza z Poznaniem. Mimo obszernego hasła w Bibliografii Literatury Polskiej Nowy Korbut czy biogramu i artykułu w serii Pisarze Polskiego Oświecenia jest osobą mało znaną. Przedstawiciel pokolenia Kołłątaja, Staszica i Karpińskiego spędził 33 lata w grodzie nad Prosną. Ucząc retoryki, logiki, metafizyki, hydrostatyki, historii powszechnej, praw natury i narodów oraz nauk moralnych pokonał wszystkie stopnie szkolnej kariery. Dzięki jego imponującym umiejętnościom  i kompetencjom, będąc dobrym i sprawnym prorektorem, szkoły kaliskie były stawiane za wzór innym szkołom narodowym. W 1792 roku obywatele województw wielkopolskich rekomendowali go królowi i stanom sejmującym ażeby był rektorem Universitatis, mającej się erygować w prowincji wielkopolskiej. Do tego niestety nie doszło, pojawiły się bowiem kolejne rozbiory Polski. Za zasługi i szacunek jakimi go obdarzano, Gorczyczewski otrzymał członkostwo w Kaliskiej Izbie Administracyjnej a minister sprawiedliwości mianował go konsyliarzem Sądu Apelacyjnego. Ze względu na zły stan poznańskiego gimnazjum Izba Edukacyjna powierzyła mu rektorstwo w Poznaniu, gdzie mimo wielu przeciwności starał się o spolonizowanie szkoły i przywrócenie porządku.

Do pełnej dobra publicznego działalności Jana Onufrego należy dołączyć twórczość literacką. W środowisku miał opinię zdolnego wierszopisa, autora wielu utworów okolicznościowych oraz krytyka literackiego bezlitośnie walczącego z prostactwem i złym gustem literackim. Nie lada przedsięwzięciem były przekłady satyr i listów francuskiego poety Boileau, w których połączył dwie, z pozoru sprzeczne zasady: wierność przekładu z przystosowaniem go do polskich realiów.  

Niezwykłą niespodziankę przygotowali kaliscy studenci filologii polskiej, którzy pieczołowicie przygotowani przez dr Elizę Gajzler zaprezentowali – ubrani w stroje z epoki – krótki fragment „Gotowalni sentymentalnej” Jan Gorczyczewskiego. Wybór nie był przypadkowy, owa satyra cieszy się dużym uznaniem historyków literatury i zawsze umieszczana jest w antologiach poezji oświeceniowej.

Z okazji zbliżających się świat wielkanocnych, kaliski piekarz i przyjaciel Biblioteki obdarował prowadzących chlebem i barankami a zebranych gości poczęstował plackiem z jabłkami.

Karena Łuszczykiewicz

Kliknij na zdjęcie aby powiększyć obraz...

Fot. Krzysztof Płociński